Có dịp bước chân sang Nam Ninh (Quảng Tây, Trung Quốc), thì bạn cũng đừng ngạc nhiên khi bắt gặp nhiều lưu học sinh Việt Nam đang theo học tại các trường đại học ở đây. Tôi đã bất ngờ khi ở đây tiếng Việt của mình vẫn dùng thoải mái, dù đó không phải là trên Tổ quốc của mình. Có hôm đi xe buýt vào trung tâm tham quan, chúng tôi nghe vài bạn nói tiếng Việt, liền hỏi thăm, hóa ra là các bạn lưu học sinh người Việt cũng đang trên đường vào trung tâm như chúng tôi.

Tác giả (thứ tư phải sang) ở TP. Nam Ninh- Trung Quốc

Lần đầu tiên đi theo chương trình du học của Nhà nước, chúng tôi không khỏi hồi hộp với vô vàn câu hỏi được đặt ra, bao vấn đề đang chờ chúng tôi ở phía trước, nhất là đến một đất nước láng giềng như Trung Quốc. Khác với các trường hợp lưu học sinh thông thường, lưu học sinh chúng tôi được đón tiếp hết sức trọng thị, nhà trường cử hẳn giáo viên lên tận Cửa khẩu Hữu Nghị đón về, bố trí chỗ ăn, nghỉ chu đáo. Kể cả những việc nhỏ nhặt nhất cũng được giáo viên chủ nhiệm chỉ bảo cặn kẽ.

Nhưng ấn tượng hơn cả chính là lưu học sinh Việt Nam tại các trường. Khi nghe chúng tôi nói tiếng mẹ đẻ, các bạn sinh viên người Việt Nam đã chủ động đến chào hỏi rất thân tình. Ngay tối hôm chúng tôi đến, các bạn sinh viên người Việt Nam (trong cùng tòa nhà) đã đến các phòng thăm hỏi, chia sẻ kinh nghiệm ăn, ở, sinh hoạt, ứng xử với lưu học sinh quốc tế và người bản địa, kể cả như việc mua SIM điện thoại, nước uống, khai báo tài khoản ngân hàng… thế nào cho hợp lý, tiết kiệm. Điều đó làm chúng tôi rất cảm động.

Nam Ninh là thủ phủ của tỉnh Quảng Tây, thành phố vùng biên Trung Quốc, địa thế chủ yếu là đồi núi và mới phát triển từ 8 năm nay nhưng khá ấn tượng bởi kiến trúc hiện đại, đường sá thông thoáng, cây xanh bốn mùa, có nhiều trường đại học được sự đầu tư tập trung của Nhà nước Trung Quốc. Hiện nay lưu học sinh Việt Nam tại Nam Ninh tương đối đông, như ở Trường Đại học Dân tộc Quảng Tây (một trong những trường do Nhà nước Trung Quốc đầu tư) có khoảng hơn 700 lưu học sinh Việt Nam; Trường Đại học Quảng Tây (là một trong 100 trường điểm của Trung Quốc) có hơn 200 lưu học sinh Việt Nam đang theo học; các đại học Y, Sư phạm… đều có một số lượng tương đối lớn lưu học sinh Việt Nam. Sở dĩ có một số lượng đông đảo như vậy trước hết là các trường đại học không thi đầu vào như ở nước ta. Lưu học sinh sau khi tốt nghiệp phổ thông thay vì phải đi thi đại học rất tốn kém, vất vả thì sang đây đăng ký học tiếng, sau đó học chuyên ngành; thứ hai là các trường đại học bên Quảng Tây đã tăng cường hợp tác liên kết đào tạo với các trường ở Hải Phòng, Đà Nẵng để đưa một lượng sinh viên sang sau 2 năm học chuyên môn trong nước. Một điều rất quan trọng nữa là chi phí học tập, ăn, ở cũng không quá đắt đỏ so với Hà Nội chúng ta. Những gia đình có mức sống trung bình cũng có thể cho con theo học nơi đây.

Hôm đáp máy bay từ Pleiku đi Hà Nội chuẩn bị sang Nam Ninh, tôi đã bất ngờ gặp hai em D. và T. có bố mẹ làm ở bệnh viện đang theo học Đại học Y bên này. Các em đã học tiếng 2 năm và chuẩn bị vào học chuyên môn và đều có ấn tượng tốt về môi trường học tập ở Nam Ninh- Trung Quốc.

Tôi được bố trí học tiếng Trung 1 năm tại Đại học Quảng Tây. Hôm mới sang tôi gặp An- người ở An Khê đã theo học tiếng được 1 năm, đến phòng chơi. An bảo lâu rồi không về nhà và bây giờ chuyển sang học chuyên môn về nông nghiệp. Em cho biết, kỷ luật của trường rất nghiêm, chương trình học tập thì nặng lắm, có khi học cả ban đêm, thứ bảy, chủ nhật, bò ra cũng chưa chắc làm xong bài tập. Ở trên lớp, giờ tự học lúc nào cũng đông người và im phăng phắc; thi, kiểm tra không có chuyện copy, nhìn bài, dù không có giáo viên. Học nặng là thế nhưng cũng có một số lưu học sinh Việt Nam đã rút ngắn thời gian từ 4 năm xuống còn 3 năm do có sự nỗ lực vượt bậc. Nhiều học sinh Việt Nam được nhận học bổng sau kỳ học thứ 2. Nơi tôi ở có 55 lưu học sinh Việt Nam, chủ yếu là những người sang học từ trước, nhận được học bổng của Nhà nước Trung Quốc, đang làm nghiên cứu sinh.

Chúng tôi trao đổi với một số thầy cô người Trung Quốc, hầu hết họ đều có một nhận xét, trong những lưu học sinh học giỏi có người Việt Nam và trong những lưu học sinh “lười” nhất, cũng có lưu học sinh người Việt Nam. Qua quan sát, chúng tôi thấy cũng có một số bạn sống tương đối buông thả và dễ dãi, ứng xử chưa thật sự chuẩn mực làm cộng đồng lưu học sinh bức xúc và không đồng tình. Tôi biết có một số trường hợp đã bị trục xuất về nước là vì vậy.

Thế là bao nhiêu năm rời đèn sách, đã đi làm việc, giờ tôi một lần nữa làm sinh viên mà không kém phần hồi hộp như các cô cậu tuổi mười tám, đôi mươi.